De gouden jaren van de Nederlandse televisie: een nostalgische terugblik
De Nederlandse televisie tussen 1960 en 2000 was een unieke mengelmoes van omroepverzuiling, reclameloze zondagen en programma's waar miljoenen mensen voor achter de buis kropen. In een tijdperk waarin je nog niet zelf kon bepalen wanneer je wat keek, was de televisie een bindmiddel voor het hele gezin – en soms zelfs de hele straat.
Ontmoet de Iconen van ToenDe omroepverzuiling: VARA, AVRO en de rest van het clubje
De Nederlandse televisie begon officieel op 2 oktober 1951 met de oprichting van de Nederlandse Televisie Stichting (NTS), waarin vier grote omroepen waren opgenomen: de AVRO, KRO, VARA en NCRV. Later kwam daar ook de VPRO bij. Elke omroep had zijn eigen achterban en levensbeschouwelijke signatuur, van katholiek (KRO) tot socialistisch (VARA) en protestants (NCRV).
In 1967 kwam de Omroepwet, die de NTS en zijn radiobroertje NRU samenvoegde tot de NOS. Deze wet stelde ook de STER in voor reclame-uitzendingen, en maakte het mogelijk voor nieuwe omroepen om toe te treden als ze genoeg leden hadden. De TROS profiteerde hier flink van door dezelfde populaire koers te varen als piratenzender TV Noordzee, wat leidde tot wat wel **"vertrossing"** wordt genoemd: andere omroepen gingen massaal amusement uitzenden omdat dat bleek te zijn wat de kijkers wilden.
De shows die Nederland aan de buis kluisterden
Jaren 60 en 70: komedie en muziek
In de jaren 60 en 70 regeerden komedieseries en muziekprogramma's het scherm. *Ja Zuster, Nee Zuster* was een absolute favoriet, later ook bekend door de film en musical rond het jaar 2000. Het componistentalent Harry Bannink leverde de muziek voor satirische programma's als *Farce Majeure* en natuurlijk voor *Ja Zuster, Nee Zuster*.
*'t Schaep met de vijf pooten* was een andere kaskraker die van 1969 tot 2015 werd uitgezonden, waarbij het eerste seizoen maar liefst 6 miljoen kijkers trok en in 1970 de Gouden Televisier-Ring won. Muziekliefhebbers zaten op zondagavond massaal gekluisterd voor *Toppop* met Ad Visser, waarbij bands speciaal naar de studio kwamen om te playbacken.
De spelshows: toen miljoenenpubliek nog normaal was
De jaren 70 en 80 waren het tijdperk van de spelshows, waarbij zes of zeven miljoen kijkers geen uitzondering waren. *Te Land, Ter Zee en in de Lucht* begon al in 1971 en werd het langstlopende amusementsprogramma ooit. Met zelfgemaakte voertuigen, de beroemde bel en natuurlijk Johan Vlemmix die ruim honderd keer meedeed, was het een echt familieprogramma.
Willem Ruis was dé spelshowkoning van die tijd, die in 1970 begon bij de VARA-radio en al snel een populaire presentator werd met zijn brutale, vernieuwende stijl. De VARA besloot zelfs in een gigantische circustent met de Willem Ruisshow door het land te trekken, een avontuur dat bakken met geld kostte. De *Sterrenshow* (1984-1986) was een groots opgezet televisiequizprogramma waarbij Ruis carte blanche kreeg en een oneindig budget om het programma naar zijn hand te zetten.
Jaren 80 en 90: van sitcoms tot soaps
*Zeg 'ns Aaa* was een van de populairste Nederlandse sitcoms die van 1 januari 1981 tot 13 februari 1993 liep, met maar liefst 212 afleveringen. De serie over huisarts Lydie van der Ploeg en haar huishouden won in 1984 de Gouden Televizier-Ring.
*Medisch Centrum West* (1988-1994) behaalde de hoogste kijkcijfers ooit voor een Nederlandse dramaserie. En natuurlijk was daar *Goede Tijden, Slechte Tijden*, de soap die vanaf de jaren 90 het hele land in zijn greep kreeg.
André van Duin zorgde voor hilariteit met *Animal Crackers* (1988-1989), waarin hij humoristische stemmen, geluidseffecten en muziek monteerde op beelden van dieren in dierentuinen, met de onvergetelijke orang-oetan "Jaap Aap" als presentator.
De grote televisiepersoonlijkheden
Mies Bouwman: moeder van de Nederlandse televisie
Mies Bouwman was dé grande dame van de Nederlandse televisie. Ze was omroepster van de allereerste televisie-avond van de KRO op 16 oktober 1951 en werd vaak aangesproken als **"de koningin van de Nederlandse televisie"**. Met haar warme openingszin "Dag lieve mensen" verwelkomde ze kijkers bij tal van programma's. Ze presenteerde 25 jaar lang de intocht van Sinterklaas op tv, maar werd echt beroemd door de eerste grote liefdadigheidsactie *Open het Dorp* in november 1962, waarbij tijdens een 23 uur durende uitzending 16,4 miljoen gulden werd ingezameld.
Van Kooten en De Bie: de taalkunstenaars
Het cabaretduo Van Kooten en De Bie werd vooral bekend door hun satirische televisieprogramma's bij de VPRO. Ze startten in 1974 met het *Simplisties Verbond*, waarvan de mattenklopper het symbool werd. Door velen worden ze beschouwd als ware taalkunstenaars die de Nederlandse taal verrijkten met neologismen als **"doemdenken"** en **"regelneef"**.
De Omroepsters: Elegante Huisgezichten
Naast de grote presentatoren waren er de omroepsters, elegant geklede dames die programma's aankondigden. Namen als **Hannie Lips**, **Ageeth Scherphuis** en **Sonja Barend** waren huisgezichten die voor vele Nederlanders het bloemetje op de televisie symboliseerden. Vanaf 1992 waren de omroepsters niet meer in beeld te zien, waarmee een iconisch tijdperk ten einde kwam.
Het tijdperk van samen televisiekijken
Wat deze periode zo bijzonder maakte, was dat televisie een **collectieve ervaring** was. Hele gezinnen en soms hele straten keken samen naar dezelfde programma's omdat lang niet iedereen een televisietoestel kon betalen. Er was geen Netflix, geen streaming, geen eigen keuze – je keek wat er was, en dat maakte het juist zo waardevol. Het was een gouden tijdperk waarin alles kon en alles mocht, lang voordat de discussie over amusement bij de publieke omroep echt losbarstte.
Welke herinneringen heb jij aan de buis van vroeger? Kijk op TV van Toen naar fragmenten en herbeleef het!
Oude TV series